२७/४/१९

सोडा सारे काम-धाम, आधी करा मतदान

सोडा सारे काम-धाम, आधी करा मतदान
-दादासाहेब येंधे (dyendhe1979@gmail.com)
भारतात लोकशाहीचे बिगुल वाजले असून तीन टप्प्यातील मतदान पूर्ण झाले असून पुढील टप्प्यात २९ एप्रिल २०१९ रोजी मुंबईत आणि उर्वरित महाराष्ट्रात मतदान होत आहे. मतदानाच्या दिवशी सुट्टी असल्याने बहुतेकजण मतदान करण्याऐवजी मौजमजा करण्याकरिता वाया घालवतात.
मतदान हा आपला अधिकार आहे. त्यामुळे मिळालेल्या या अधिकाराचा वापर प्रत्येक भारतीय नागरिकाने करावा आणि मतदानाचे कर्तव्य पार पाडावे. आपल्या देशाने लोकशाही स्वीकारली आणि आपण ही पद्धती अजूनही टिकवून ठेवली आहे. लोकशाहीने अनेक सुविधा, अधिकार, हक्क आपल्याला दिले आहेत. दर पाच वर्षांनी होणाऱ्या लोकसभा निवडणुकीत मतदारांनी बजावलेल्या मतदानाच्या अधिकारातून केंद्रात शासन स्थापन होते. येथे चांगले खासदार/राज्यकर्ते असावेत, असे एक सुजाण नागरिक म्हणून आपल्याला वाटत असेल तर, कोणतीही सबब न सांगता प्रत्येकाने मतदान करावे.
चांगले राजकारणी निवडून येण्यासाठी आपल्या प्रत्येकाचे एकेक मत महत्त्वाचे आहे. ते देशातील लोकशाहीच्या भवितव्यासाठी आणि आपल्या पुढील पिढीसाठीही खूप महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे मतदान टाळू नये. मतदानाच्या माध्यमातून देशातील नागरिकांना देशात कसा बदल हवा आहे, त्यांना कसे राजकारणी हवे आहेत हे कळते. त्यादृष्टीने मतदान महत्त्वाचे आहे. 
संपूर्ण जगामध्ये भारतीय लोकशाही भक्कम व यशस्वी असल्याचे निवडणूक आयोगाने सिद्ध केले आहे. लोकशाहीमध्ये मतदार हा राजा आहे. लोकशाहीच्या बळकटीकरणासाठी व देशाच्या विकासासाठी व देशाच्या विकासासाठी मतदारांनी स्वतःहून पुढे येऊन मतदानाचा पवित्र हक्क बजावला पाहिजे. परंतु मतदानाच्या दिवशी सुट्टी असल्याने मतदानासाठी जाण्याऐवजी पिकनिकला जाण्याकडे अनेक मतदारांचा कल दिसून येतो. यामागे मी एकट्याने मतदान केले नाही तर काय फरक पडतो? अशी मानसिकता दिसून येते. पण, एक-एका मताने मतांचा डोंगर उभा राहतो हे प्रत्येकाने समजले पाहिजे. लोकशाहीमध्ये एक-एक मत अत्यंत बहुमोल आहे. ज्यावेळी आपण आपले हक्क आणि अधिकार यांच्याविषयी एखाद्याला जाब विचारतो त्यावेळी आपण आपल्या कर्तव्याबाबतीतही सजग राहणे आदर्श नागरिकाचे लक्षण ठरते. 
भारतातील लोकसभा निवडणुकीच्या प्रक्रियेकडे अवघ्या जगाचे लक्ष लागून राहिले आहे. एका अर्थाने लोकशाहीचा महाउत्सवच जणू आपल्या देशात सध्या सुरू आहे. त्याचा अनुभव घेण्यासाठी आसुरलेले जगभरातील पत्रकार आणि लोकशाहीचे अभ्यासक भारतातील विविध भागात अभ्यासूवृत्तीने भेटी देत आहेत. आपल्याला आवडेल असा लोकप्रतिनिधी आकाशातून अवतरणार नसून तो जनतेतूनच उभा राहणार आहे. त्यामुळेच मतदारांनी मतदानाचा संविधानाने प्रदान केलेला हक्क व अधिकार निष्ठने बजावण्यासाठी जाणीवपूर्वक मतदान केंद्रापर्यंत जाऊन मतदान केले पाहिजे. 
देशातील युवक-युवतींनी स्वतःहून मतदान प्रक्रियेत सहभाग घेतला पाहिजे व इतर मतदारांनाही त्यासाठी प्रवृत्त केले पाहिजे. एक सार्वभौम व शक्तिशाली लोकशाही राष्ट्र म्हणून आपल्या देशाची असलेली प्रतिमा अधिक उजळ करण्यासाठी मतदानाच्या रूपाने आपले राष्ट्रीय कर्तव्य प्रत्येक नागरिकाने पार पाडावे.






१६/४/१९

मुंबईला गरज पर्यायी व्यवस्थेची

मुंबईला गरज पर्यायी व्यवस्थेची
-दादासाहेब येंधे (dyendhe1979@gmail.com)
मुंबईला पाणीपुरवठा करणाऱ्या तलावांमध्ये अपुरा पाणीसाठा असल्यामुळे पिण्याचे पाणी संपत चालले असून उन्हाळ्यात मुंबईकरांना दरवर्षी पाऊस पडेपर्यंत पाणीकपातीचा सामना करावा लागत आहे. मुंबईची लोकसंख्या दिवसेंदिवस वाढतच आहे. पाण्याचे नियोजन करण्यात महापालिका सपशेल अपयशी ठरली आहे असे म्हटल्यास वावगे ठरू नये. झोपडपट्टीतून जलवाहिन्या फोडून पाणीचोरी केली जाते. अनधिकृत बांधकामे भू-माफियांकडूनही पाण्याची राजरोसपणे चोरी सुरू आहे. चाळी व आरसीसी बांधकामांना लागणारे पाणी पालिकेच्या अधिकृत जलवाहिनीतून चोरून घेतले जाते. करदात्या नागरिकांना मात्र पाणीटंचाईमुळे नाहक त्रास सहन करावा लागतो आहे.

  • पाणीचोरीकडे महापालिका अधिकारी लक्ष न देता भाडेकरूंना पाणी बिलात वाढ करून दिली जाते. मोठी थकबाकी असलेल्यांना सवलत दिली जाते. फेरीवाले, झोपडपट्टीत राहणारे पाण्याची लाईन फोडून पाण्याची चोरी करतात. सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी तर पाईपलाईन खोदून बेकायदेशीर नळजोडणी घेतली जाते. त्याकरिता पाणी खात्याच्या अधिकाऱ्यांनी पाणीचोरी व रस्त्यावर होणाऱ्या पिण्याच्या पाण्याची गळती रोखण्याकरिता २४ तास लक्ष घालणे गरजेचे आहे. 
 मुंबई महानगरपालिकेकडे धरणांशिवाय पिण्याच्या पाण्याची कोणतीही पर्यायी व्यवस्था मुंबकरांकरिता नाही. मुंबई शहर आणि उपनगरात सुमारे साडेतीन हजार विहिरी असल्याचा अनेक क्षेत्रात काम करणाऱ्या अभ्यासकांचा अंदाज आहे. वाढत्या विकासामुळे शहर आणि उपनगरांतील विहिरीवर अतिक्रमण झाले आहे. अनेक ठिकाणी विहिरी बुजवण्यात आल्या आहेत. वर्षानुवर्षे त्यांचा वापर न झाल्यामुळे त्या विहिरींचे पाणी प्रदूषित झाले आहे. जर विहिरींचा सातत्याने वापर होत राहिल्यास पाणी खेळते राहील. परिणामी, ते वापरण्यात योग्य राहिल. एखाद्या वर्षी पाऊस खूपच कमी पडल्यास भीषण परिस्थिती ओढवेल. अशी भीषण परिस्थिती ओढण्यापूर्वी मुंबईत पिण्याच्या पाण्यासाठी पर्यायी व्यवस्था करावी लागेल.
सध्या पृथ्वीवर ९७.६ टक्के पाणी समुद्राच्या रूपाने आहे. तर केवळ २.४ टक्के गोड पाणी आहे. त्यातील फक्त पिण्यासाठी ०.५२टक्के एवढेच पाणी उपलब्ध आहे. निसर्गाचा ऱ्हास करण्याचे हे परिणाम आपल्याला भोगलेच पाहिजेत. काही वर्षापासून जमिनीतील पाण्याची पातळी कमी होत आहे व त्यामुळे पिण्यायोग्य पाण्याचा साठा कमी होत चालला आहे.  मुंबईला पाणीपुरवठा करणाऱ्या तलाव क्षेत्रात पाऊस कमी झाल्याने पाणी कपात करणे हे तात्पुरते उपाय आहेत. मुंबई महापालिका दीर्घकालीन नियोजनाऐवजी तात्पुरत्या उपायांना प्राधान्य देते. लोकसंख्येचा विचार केला असता पाण्याची मागणी दिवसेंदिवस वाढतच जाणार आहे. झोपडपट्ट्या आणि उंच टॉवर यांना रेन वॉटर हार्वेस्टिंग ही योजना बंधनकारक करणे गरजेचे आहे. मुंबईसारख्या मोठ्या शहराला भविष्यातील धोका ओळखून समुद्राचे पाणी गोड करण्याचे प्रकल्प उभारण्यास सुरुवात केली पाहिजे. पावसावर अवलंबून न राहता मुंबईच्या पिण्याच्या पाण्याची गरज भागवण्यासाठी समुद्री पाण्यातील क्षार काढून ते पाणी मुंबईकरांना पिण्यायोग्य करून पुरविणे गरजेचे आहे. आखाती देशातून समुद्राचे पाणी गोड करून वापरले जाते. त्याच धर्तीवर उशीर होण्यापुर्वीच आपल्याकडेही तसे प्रकल्प उभे करण्याची नितांत गरज आहे.



४/४/१९

नवचैतन्य आलं दारी...

नवचैतन्य आलं दारी...
-दादासाहेब येंधे (dyendhe1979@gmail.com)
भारतीय संस्कृतीत प्रत्येक सणाचं, उत्सवाचं वैशिष्ट्य  आहे. प्रत्येक उत्सवाचं, साजरीकरण काही सांगणं असतं. या साजरीकरणातून काही ना काही घेण्यासारखं असतं. मुख्य म्हणजे हे उत्सव निसर्गपूजेचा, पर्यायानं निसर्ग संवर्धनाचा. आता तर पर्यावरणरक्षणाचा प्रश्न कळीचा ठरू लागलाय. पर्यावरणाचा ऱ्हास आपल्या अस्तित्वावर घाला घालणारा ठरू शकतो हे एव्हाना आपल्याला उमगलं आहे. त्यामुळेच निसर्गपूजेचा संदेश देणाऱ्या उत्सवांचं महत्त्व कित्येक पटींनी वाढलं आहे. गुढीपाडवा अर्थात नववर्षाचा पहिला दिवसही निसर्गाचं महत्त्व पटवून देणारा आहे.
हिरवाईनं नटलेल्या झाडाझाडांच्या फांद्या आनंदाने डोलत असतात. फुलांचे बहरलेले ताटवे साऱ्यांना आकर्षित करत असतात. आंब्यांच्या, लिंबाच्या आणि यासारख्या अन्य वनस्पतींवर उमलणाऱ्या  मोहराचा सुगंध मोहवून टाकत असतो. निसर्गाच्या अशा विविध रंगी दर्शनानं तृप्त होत नव्या वर्षांचं  स्वागत करण्यातील आंनद काही औरच असतो. त्यातील एक सण म्हणजे गुढीपाडवा...  
शालिवाहन शक म्हणजे नवीन वर्षाची सुरूवात गुढीपाडव्यापासून होते. शालिवाहन नावाच्या एका कुंभाराच्या मुलानं मातीचं सैन्य तयार केलं. पाणी शिंपडून त्यांना सजीव केले. या सैन्याच्या मदतीनं राजानं शत्रूचा पराभव केला. या विजयाप्रित्यर्थ शालिवाहन शक सुरू झालं. चेतनाहीन, पौरूषहीन, निद्रिस्त, सुस्त समाजानं या दिवसापासून जागृत होऊन पराक्रमाच्या दिशेनं वाटचाल करायचा संदेश आपल्याला या सणापासून मिळतो. तसंच या दिवशी श्रीरामचंद्रंानी वालीच्या जुलुमातून प्रजेची सोडवणूक केली होती, अशीही कथा आहे. वालीच्या जाचातून मुक्त झालेल्या प्रजेनं घरोघरी गुढया उभारून आनंदोत्सव साजरा केला गुढी ही नेहमीच विजयाचा संदेश देत असते. विजय, मांगल्य आणि पावित्र्य या सद्भावनांचा एक प्रवाह गुढी प्रसृत करत असते. नवीन स्वागतसुद्धा गुढी उभारून केलं जातं. 
गुढीपाडव्याच्या दिवषी कडुनिंबाची कोवळी पालवी तोडून त्यात मिरे, ओवा आणि चवीला किंचित गूळ किंवा साखर घालून चटणीसारखं मिश्रण केलं जातं आणि प्रसाद म्हणून खाल्लं जातं. कारण या ऋतूत शरीरात कफ धातूचे आजार जास्त प्रमाणात होतात. या आजारांवर कडू, तिखट, तुरट रसाचं औषध परिणामकारक असतं. कडुनिंबाचं नित्य सेवन केल्यास माणूस निरोगी राहतो, हे सिद्ध झालं आहे. वर्षारंभापासून हे कडू औषध नेहमी घ्यावं, असं शास्त्र सांगतं. त्याचप्रमाणे हा कडू घोट प्रतिकात्मकसुद्धा आहे. सत्य हे नेहमीच कटू असतं; पण हेच सत्य जीवनाला उदात्तता, सात्विकता प्रदान करत असतं. जीवन जगताना, वाटचाल करताना काही कटू प्रसंग अपरिहार्य असतात, हा संदेशदेखील याद्वारे आपल्याला मिळतो.
दारासमोर काढलेली गुढीची सुबक रांगोळी

लालबाग, मुंबई येथे शोभायात्रेत सहभागी झालेल्या तरुणी
गुढी उभारणं म्हणजे विजयपताका फडकावणं! मग ही विजयपताका माणसानं शत्रुवर मिळवलेल्या विजयाची असेल किंवा माणसानं आपल्यातच अंतर्भूत असलेल्या रिपुंवर मिळवलेल्या विजयाची असेल...प्रत्येक माणसात बऱ्या वाईट दोन्ही प्रवृत्तींचा योग्य तो तोल राखणं हे प्रत्येकाच्या हातात असेल. ज्या त्या व्यक्तीच्या विचारशक्तीनुसार तो आपलं हे सामर्थ्य वाढवतो. म्हणून गुढीपाडव्याच्या निमित्तानं घरावर गुढया उभारताना आपण मनातील दृष्ट प्रवृत्तींवर विजय मिळवून स्वतःला सत्यप्रवृत्तीच्या मार्गानं जाण्याचा आदेश  देत आहोत का, याचा जाणीवपूर्वक विचार करायला हवा. श्रीरामचंद्रांनी जुलमी वालीचा पराभव केला तसाच आपणही आजूबाजूला वावरणाऱ्या जुलमी शक्तींचा समूळ नायनाट करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. आपल्याकडून घरी-दारी कोठेही कोणावरही अगर अन्य कुणाकडून अन्याय होत नाही ना याचाही समतोलपणे विचार झाला पाहिजे. आज अनेक सामाजिक समस्या पहायला मिळतात. अशा परिस्थितीत बंधूभाव जपणं अधिक महत्त्वाचं ठरणार आहे. त्यादृष्टीनं इतरांप्रती आदरभाव जपण्याचा निर्धार या उत्सवाच्या निमित्तानं करायला हवा. 
पूर्वापार चालत आलेल्या अनेक प्रथा आणि कथा खूप काही सांगत असतात. सारासार विचारबुद्धीनं कालमानानुसार आपल्याला त्याचे अर्थ निवडावे लागतात. त्यातील योग्य छटा निवडाव्या लागतात. गुढया-तोरणं उभारण्यातही अर्थघनता लाभली आणि निसर्गातून टिपता येणारं रंग-गंध वैभव आपणही आपल्यात कोवळिकता लेवून जपायचं म्हटलं तर चैत्रप्रतिपदेला होणारी नववर्षाची सुरूवात करायलाच हवी.

दूध उत्पादकांचा रोजगार वाढावा

-दादासाहेब येंधे (dyendhe1979@gmail.com) ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा व शेतीला पूरक व्यवसाय म्हणून ओळखला जाणाऱ्या दुग्धव्यवसायाची तर कोरोनामुळ...